Os elementos do clima: conceptos, tipos e características

Elementos do clima

Son os compoñentes observables e medibles que identifican os estados da atmosfera. Todos eles poden presentar grandes variacións en función da influencia dos factores do clima. Os máis importantes son:

• Insolación: é unha medida da radiación solar, expresada como o número de horas durante as que os raios solares inciden na superficie terrestre. Esta varía moito ao longo do ano, sobre todo debido a causas astronómicas, como a diferente duración do día e da noite ou a variación do ángulo no que inciden os raios do Sol. Na Península, os niveis máximos de insolación atópanse no sueste peninsular e en Canarias; os mínimos, na cornixa cantábrica.
• Nebulosidade: é o estado da atmosfera no que o ceo aparece cuberto de nubes. Os ceos cun maior valor de nebulosidade son os do norte peninsular. Os observatorios con maior número de días despexados son os de Andalucía e os das illas Canarias.
• Temperatura: é o grao de calor do aire. Mídese en graos Celsius (ºC). Nos mapas represéntase mediante isotermas ou liñas que unen os puntos con igual temperatura. En España, a distribución das temperaturas medias é moi irregular debido á influencia de diversos factores como a latitude (as temperaturas diminúen cara ao norte), a altitude (a máis altura, menos temperatura) e a distancia ao mar (suaves na costa, extremas no interior). En relación co clima, cómpre ter en conta algúns aspectos importantes das temperaturas:
  • A amplitude térmica: é a diferenza entre a temperatura media do mes máis cálido e a do mes máis frío. En España, as amplitudes máis baixas atópanse en Canarias e nas costas; as máis altas, no interior peninsular.
  • As xeadas: prodúcense cando a temperatura do aire baixa de 0 ºC e a auga que contén conxélase e deposítase en forma de xeo na superficie. Poden ser:
    • De irradiación: producidas polo arrefriamento do solo en noites despexadas, o cal se transmite ao aire en contacto con el.
    • De advección: producidas pola chegada dunha masa de aire moi frío.
• Humidade: é a cantidade de vapor de auga procedente da evaporación de mares, ríos ou lagos que contén o aire. O nivel de humidade está determinado pola temperatura, a proximidade a masas de auga, o relevo ou a vexetación. Os valores máis altos danse nas rexións costeiras e diminúen cara ao interior.
• Néboa: é a suspensión de diminutas gotas de auga na capa inferior da atmosfera. É moi frecuente en zonas de montaña, vales e cuncas fluviais. Fórmase se a temperatura do chan descende por debaixo da temperatura da capa inferior do aire.
• Calixe: é unha bruma seca que reduce a visibilidade, causada pola presenza dunha gran cantidade de finas partículas de po nas capas baixas da atmosfera.
• Presión: é o peso da columna de aire sobre un punto concreto. Mídese en milibares (ou hectopascais) e represéntase con isóbaras.
• Vento: é o aire en movemento. Este desprazamento débese, sobre todo, ás diferenzas de temperatura e presión das masas de aire. Se as isóbaras están moi xuntas, a forza do vento será maior. Na Península, pola súa latitude, dominan os ventos de poñente, aínda que existen numerosos ventos locais (nordés, levante, tramontana...). En Canarias domina o vento alisio do nordeste (NE).
• Precipitacións: é a auga que cae á superficie terrestre procedente das nubes, tanto en forma líquida coma sólida. Mídese co pluviómetro en milímetros (mm) ou litros por metro cadrado (l/m²). Nos mapas represéntase mediante isohietas (liñas que unen puntos con igual precipitación).
  As choivas poden clasificarse segundo a súa orixe en:
  • Precipitacións convectivas: orixinadas ao aumentar de temperatura unha masa de aire húmido polo contacto cunha superficie quente.
  • Precipitacións orográficas: debidas ao efecto do relevo, que obriga ás masas de aire a ascender e provoca o seu arrefriamento.
  • Precipitacións de fronte: causadas polo contacto de dúas masas de aire de características distintas; a masa fría introdúcese por debaixo da cálida, obrigándoa a ascender.
  As precipitacións tamén se poden clasificar segundo o tamaño da pinga, a regularidade e a intensidade en: chuviscas (pingas pequenas, regulares), chuvias (pingas grandes, regulares), chuvascos (pingas grandes, irregulares e intensas) e tormentas (fortes chuvascos con aparello eléctrico).
  En España, polo nivel de precipitacións, fálase dunha España húmida ou verde (zonas cantábrica e noroccidental, con precipitacións superiores a 700 mm anuais) e dunha España seca (con precipitacións de entre 200 e 400 mm anuais e longos períodos de seca).
• Evaporación: proceso físico polo cal a auga se transforma en vapor a temperatura ambiente. É maior en zonas con pouca nebulosidade, temperaturas elevadas e ventos secos, e menor en rexións anubradas, húmidas e con pouco vento.
• Evapotranspiración: perda de humidade da superficie terrestre debida á insolación conxunta coa transpiración das plantas e do solo.
• Aridez: insuficiencia de auga no solo e na atmosfera. Depende da relación existente entre as precipitacións e as temperaturas. Para calcular a aridez empréganse diversos índices:
  • Aridez mensual (índice de Gaussen): un mes considérase árido cando o dobre da súa temperatura media é maior ou igual que o total das súas precipitacións en mm (2T ºC ≥ P mm).
  • Aridez xeral (índice de De Martonne): calcúlase dividindo o total de precipitación anual entre a temperatura media anual máis dez [P / (T + 10)]. Identifícanse as seguintes zonas: húmida (> 30), semihúmida (20–30), semiárida (10–20), árida (5–10) e desértica (0–5).