Xeoloxía: Cordilleiras, Fallas, Datación e Eras Xeolóxicas
Oroxénese: tipos de cordilleiras
Cordilleiras de tipo andino
Sitúanse no bordo de placa dun continente. Están nos bordos de placa nos que a litosfera oceánica subduce baixo a litosfera continental:
- Formación do prisma de acreción: a litosfera oceánica transporta rochas sedimentarias; a maioría reténas e amoréaas ao fracturalas e dobralas a placa continental.
- Magmatismo e metamorfismo: a presenza de auga na litosfera subducida favorece a fusión parcial das rochas; os magmas producidos ascenden.
Exemplos: Rocosas, Andes e Atlas.
Cordilleiras de tipo alpino
Sitúanse no interior dos continentes. Orixínanse en zonas nas que converxen dúas litosferas continentais; a placa subduce e ten ao principio un tramo oceánico, o que explica a presenza de fósiles mariños:
- Subdución oceánica: a litosfera oceánica subduce e os sedimentos transportados acumúlanse, dóbranse e rompen.
- Peche da cunca oceánica: consómese toda a litosfera oceánica e o continente accede á zona de subdución.
- Colisión continental: o maior grosor e a menor densidade da litosfera continental dificultan a súa subdución. Os dous continentes coliden: algunhas partes incrustanse e outras solápanse. A actividade magmática cesa, pero a sísmica non.
Exemplos: Himalaia, Pirineos e Alpes.
Deformacións tectónicas: diaclases e fallas
Diaclases
Diaclases: fracturas nas que os bloques non se desprazan un con respecto ao outro.
Fallas e as súas partes
Fallas: fracturas nas que se produce o desprazamento dun bloque con respecto ao outro. As súas partes son:
- Plano de falla: superficie onde se desprazaron os bloques.
- Labios de falla: bloques nos que se dividiu o terreo; se quedan a diferente altura, haberá un levantado e outro afundido.
- Salto de falla: medida do desprazamento relativo que se produciu entre os dous labios.
- Orientación da falla: dirección e buzamento do seu plano de falla.
Tipos de fallas
- Normal ou directa: orixinada por esforzos de tensión.
- Inversa: orixinada por esforzos de compresión.
- Esgazadura: orixinada por esforzos de cizalla.
Asociacións de fallas
- Graben: bloque afundido limitado a ambos os lados por fallas normais. Exemplo: o río Ulla ao pasar por Touro.
- Horst: bloque levantado limitado a ambos os lados por fallas normais. Exemplos: Sistema Central e Montes de Toledo.
Xeocronoloxía e datación xeolóxica
Métodos de datación
- Datación absoluta: indica cantos anos hai que tivo lugar un suceso.
- Datación relativa: establece que ocorreu antes e que ocorreu despois. Fundaméntase en:
- Principios fundamentais de Steno: propostos no século XVII, comprenden o principio da horizontalidade orixinal dos estratos e o da superposición dos estratos.
- Principio de sucesión faunística: os materiais que se depositan nos períodos xeolóxicos teñen distintos fósiles, posto que os organismos evolucionan e sucédense uns a outros; calquera período da historia pode recoñecerse polo seu contido fósil.
- Principio das relacións transversais: todo proceso xeolóxico é posterior aos materiais e ás estruturas ás que afecta.
Criterios para ordenar os estratos
Para ordenar os estratos disponse de:
- Fósiles: se coñecemos cando viviu unha especie, saberemos a idade da rocha. Os mellores son os fósiles guía (trilobites, belemnites, amonites), que deben cumprir tres características:
- Vivir durante un período xeoloxicamente curto.
- Ter unha ampla distribución xeográfica.
- Ser abundantes.
- Granoselección ou estratificación graduada: distribución por tamaños dos materiais dun estrato, cos máis grosos ao fondo.
- Gretas de desecamento: fórmanse cando secan os sedimentos arxilosos; son gretas moi abertas na superficie que se pechan en profundidade e teñen forma de V.
Historia xeolóxica da Terra: as eras
Paleozoico (540 Ma ata 252 Ma)
Comeza coa división de Pannotia ata formar Panxea.
- «Explosión cámbrica»: xorden grandes grupos de animais, entre eles os cordados.
- Aparición de animais provistos de cuncha; destacan os trilobites.
- A vida invade os continentes. No período Carbonífero desenvolvéronse grandes bosques.
- Orixínanse os vertebrados: primeiro os mariños (peixes) e logo os terrestres (primeiro anfibios e logo réptiles).
- Extinción do Pérmico: neste período tivo lugar a maior desaparición de especies da historia da Terra.
Mesozoico (252 Ma ata 66 Ma)
Comeza a dividirse Panxea e orixínase o océano Atlántico.
- Aparecen as plantas con flores.
- Os réptiles acadan o seu máximo desenvolvemento.
- Aparición dos primeiros mamíferos.
- Aparición das primeiras aves.
Cenozoico (últimos 66 Ma)
Continúa o desprazamento dos continentes ata a súa situación actual.
- Diversificación das plantas con flores.
- Diversificación dos mamíferos.
- Diversificación das aves.
- Elevación de grandes cordilleiras: Alpes, Andes, Himalaia, etc.
- Aparecen os homínidos e comeza o proceso de hominización.