Usos del solo a Espanya: tipus, distribució i factors explicatius

Ata o século XIX, todos os países mantiñan un predominio do sector primario e boa parte da súa poboación activa dedicábase a obter alimentos e outros bens de primeira necesidade. Algúns países iniciaron un proceso de industrialización, que fixo que o sector secundario se convertese no máis importante dentro do seu territorio. Nas últimas décadas, os países desenvolvidos mantiveron a redución progresiva do sector primario, e agora tamén do secundario, fronte ao rápido crecemento do sector terciario ou de servizos.

Os grandes tipos de usos do solo

Os máis de cincuenta millóns de hectáreas do territorio español destínanse a diferentes usos, o que xera diversos tipos de paisaxes. Identifícanse catro tipos de usos do solo:

• As terras labradas, ocupadas por diferentes cultivos, comprenden algo máis de 16 millóns de hectáreas. Esténdense, sobre todo, polas grandes cuncas e vales interiores, de relevo predominantemente chan ou ondulado (vales do Ebro e do Douro), algunhas depresións interiores (Bierzo leonés) e o litoral mediterráneo. Son, en cambio, escasas tanto nas rexións do norte peninsular como nas áreas de montaña e no arquipélago canario.
• Os prados e pastos ocupan uns 8 millóns de hectáreas. Están destinados á produción de herba para alimento do gando e ocupan as áreas máis húmidas, ou con solos de pouca calidade para o cultivo. Pódense distinguir tres tipos de situacións:
  • 1. As pradarías permanentes constitúen o uso máis característico do solo nas rexións de clima oceánico próximas ao litoral cantábrico, e están asociadas a unha importante gandaría vacúa.
  • 2. No oeste da Península Ibérica predominan os pastos estacionais, verdes nos períodos chuviosos, pero que secan no verán; isto permitiu manter unha gandaría máis diversificada (bovina, ovina e porcina) e de carácter extensivo.
  • 3. Nos cumes das principais cordilleiras, onde desaparece o bosque polas baixas temperaturas e a pobreza dos solos, aparecen os pastos de altura, utilizados tradicionalmente por unha gandaría ovina.
• As áreas forestais, que se corresponden con bosques de especies caducifolias ou perennifolias, ocupan 15 millóns de hectáreas. A súa densidade é maior nas rexións máis húmidas, así como nas principais cadeas montañosas da Península e nos arquipélagos. Permiten a explotación da madeira.
• Os restantes usos do solo suman outros 8,4 millóns de hectáreas. Nesta sección inclúense desde os terreos ermos improdutivos ata as áreas urbanizadas, as ocupadas por infraestruturas (como aeroportos e portos) e os espazos hídricos de auga doce e non mariña (lagos, ríos e encoros).

Factores explicativos da distribución dos usos do solo

A distribución dos usos do solo en España vén determinada por varios factores:

• As condicións naturais. En España distínguense tres dominios:
  • 1. O dominio atlántico, de clima húmido, que conta coa presenza de prados e bosques. Esténdese polo norte e oeste peninsular, degradándose cara ao interior.
  • 2. O dominio mediterráneo, localizado no resto da Península e nas illas Baleares. Caracterízase pola existencia dunha estación seca no verán e mostra un predominio das terras labradas.
  • 3. O dominio subtropical, nas illas Canarias, que ten na aridez o principal factor limitante para os cultivos e o bosque, agás nas zonas expostas aos ventos alisios.
• A división entre áreas montañosas e chairas. Nas primeiras, as condicións especiais de elevada altitude e pendente, solos pouco profundos e descenso térmico favorecen un uso do solo para pastos e bosques. En cambio, nas chairas, a ocupación humana foi historicamente máis intensa, polo que predominan as terras cultivadas. Exceptúanse as penechairas occidentais, onde os solos son de pouca calidade, o que explica o seu uso para pastos e non para cultivos.
• A evolución histórica e a estrutura da propiedade. Na economía de subsistencia, cultivos, pastos e bosque complementábanse, poñéndose en uso a maior superficie de terra posible para asegurar a alimentación da poboación.